Қазіргі жоғары және кәсіптік білім беру жүйесінде білім алушылардың оқу жетістіктерін бағалау тек пәндік білімді тексерумен шектелмей, олардың кәсіби құзыреттерінің қалыптасу деңгейін кешенді түрде айқындауға бағытталуы тиіс. Әсіресе табиғи ортада жүзеге асатын тәжірибелік оқыту жағдайында қорытынды бағалау дәстүрлі емтихан немесе тест форматынан әлдеқайда күрделі, көпөлшемді және рефлексивті сипат алады. Осы тұрғыдан алғанда, қорытынды-критериалды бағалау (ҚКБ) – білім алушының кәсіби әрекетке дайындық деңгейін нақты критерийлер мен көрсеткіштер арқылы анықтайтын, нәтижеге бағытталған педагогикалық механизм ретінде қарастырылады.
Қорытынды-критериалды бағалау құзыреттілікке негізделген білім беру парадигмасымен тікелей байланысты. Бұл парадигмада білім нәтижесі «не біледі?» деген сұрақпен емес, «не істей алады, қандай жағдайда және қандай сапада?» деген өлшемдер арқылы айқындалады. Сондықтан ҚКБ кәсіби құзыреттерді айқындау, рефлексия жүргізу және студент портфолиосын талдау сияқты өзара байланысты үш негізгі компонентке сүйенеді.
Кәсіби құзыреттер ұғымы қазіргі білім беру теориясы мен практикасының өзегін құрайтын іргелі категориялардың бірі болып табылады. Бұл ұғым маманды даярлау нәтижесін тек белгілі бір көлемдегі теориялық біліммен шектеуден бас тартып, сол білімді нақты кәсіби жағдайда тиімді, саналы және жауапты түрде қолдана алу қабілетімен байланыстырады. Сондықтан кәсіби құзыреттер білім, іскерлік және дағдының жай қосындысы емес, олардың тұлғалық қасиеттермен, құндылықтық бағдарлармен және кәсіби жауапкершілікпен біртұтас интеграцияланған жүйесі ретінде қарастырылады.
Ғылыми тұрғыдан алғанда, кәсіби құзырет білім алушының нақты кәсіби міндеттерді шешу үшін әртүрлі ресурстарды жұмылдыра алу қабілетін білдіреді. Мұнда тек «не біледі?» деген сұрақ емес, «сол білімді қандай жағдайда, қалай, қандай дәлдікпен және қандай нәтиже үшін қолдана алады?» деген мәселе алдыңғы орынға шығады. Осы тұрғыда кәсіби құзыреттердің мәні олардың әрекеттік және функционалдық сипатында жатыр. Яғни, құзырет теориялық дайындықтың практикалық іске асу дәрежесін көрсетеді.
Табиғи ортада ұйымдастырылатын практикалар бұл құзыреттердің қалыптасуы мен көрініс табуы үшін ерекше маңызға ие. Себебі табиғи ортада білім алушы алдын ала құрылымдалған, тұрақты және бақыланатын жағдаймен емес, өзгермелі, көпфакторлы, кейде болжап болмайтын шынайы кәсіби ахуалмен бетпе-бет келеді. Мұндай жағдайда ол тек білімді еске түсіріп қана қоймай, оны нақты нысанға бейімдеп қолдануы, бірнеше факторды қатар ескеріп талдауы, деректерді салыстыруы және негізделген шешім қабылдауы тиіс. Сондықтан табиғи ортадағы практика кәсіби құзыреттердің шынайы индикаторы ретінде қызмет етеді.
Мысалы, далалық бақылау кезінде білім алушы өсімдіктің немесе басқа биологиялық нысанның сыртқы белгілерін жай тіркеп қоймай, олардың экологиялық мәнін де түсіндіруі керек. Жапырақтың сарғаюы, сабақтың әлсіз өсуі немесе фенологиялық фазаның кідіруі секілді белгілерді байқау жеткіліксіз; оларды экологиялық факторлармен, физиологиялық күймен немесе патологиялық өзгерістермен байланыстыра білу қажет. Бұл жерде кәсіби құзырет бақылау, талдау, интерпретация және шешім қабылдау әрекеттерінің тұтас бірлігінде көрінеді.
Кәсіби құзыреттерді бағалау үшін оларды құрылымдық компоненттерге жіктеу әдіснамалық тұрғыдан өте маңызды. Егер құзырет тұтас күйінде ғана қарастырылса, оның қай компоненті жеткілікті дамығанын, ал қайсысы қосымша қолдауды қажет ететінін анықтау қиын болады. Сондықтан кәсіби құзыреттердің ішкі құрылымын ашу бағалау үдерісінің нақтылығын, объективтілігін және диагностикалық құндылығын арттырады. Әдетте бұл құрылым когнитивтік, операциялық, аналитикалық және рефлексивтік деңгейлерді қамтиды.
Кәсіби құзыреттіліктің теориялық-танымдық негізін құрайды. Бұл деңгейде білім алушының ғылыми ұғымдарды меңгеруі, олардың өзара байланысын түсінуі, негізгі заңдылықтар мен категориялар жүйесінде бағдарлана алуы бағаланады. Когнитивтік компонент тек ақпаратты есте сақтаумен шектелмейді; ол ұғымдарды тану, жіктеу, салыстыру, олардың иерархиялық құрылымын түсіну және жаңа контексте қолдануға даяр болуды қамтиды. Табиғи ортадағы практикада бұл, мысалы, фенология, морфология, экология немесе фитопатологияға қатысты ұғымдарды нақты жағдаймен байланыстыра алу қабілеті арқылы көрінеді. Когнитивтік компоненттің жоғары деңгейде дамуы білім алушыға кәсіби әрекетті саналы түрде орындауға мүмкіндік береді. Егер теориялық негіз әлсіз болса, онда далалық бақылаулар формалды сипат алып, алынған деректердің мағынасын түсіндіруде қиындықтар туындайды. Осы себепті когнитивтік деңгей кәсіби құзыреттіліктің іргетасы саналады.
Кәсіби әрекеттің практикалық орындалу жағын сипаттайды. Бұл деңгейде білім алушының бақылау жүргізу, өлшеу құралдарын пайдалану, деректерді тіркеу, үлгі жинау, хаттама толтыру, фотоматериал түсіру сияқты нақты әрекеттерді орындау іскерлігі бағаланады. Операциялық компонент кәсіби құзыреттіліктің «іс-әрекеттегі» көрінісі болып табылады. Теориялық білім қаншалықты терең болғанымен, егер білім алушы оны нақты процедуралар арқылы жүзеге асыра алмаса, онда кәсіби даярлық толыққанды деп есептелмейді. Табиғи ортадағы практикада операциялық құзыреттер ерекше айқын көрінеді. Мысалы, зерттеу нысанын дұрыс таңдау, бақылау күнделігін стандартқа сай толтыру, биометриялық өлшеулерді қайталанымдылық принципін сақтай отырып жүргізу, фотоматериалдарды ғылыми талаптарға сәйкес тіркеу — бұлардың барлығы операциялық деңгейдің көрсеткіштері. Бұл компонент дәлдік, реттілік, құралдармен жұмыс мәдениеті және әдістемелік тәртіп сияқты сапалармен тығыз байланысты.
Кәсіби құзыреттіліктің жоғары деңгейлі интеллектуалдық қыры болып табылады. Бұл деңгейде білім алушы жиналған деректерді жай сипаттап қана қоймай, оларды құрылымдайды, салыстырады, себеп-салдарлық байланыстарды анықтайды, модельдер құрады және ғылыми қорытынды жасайды. Аналитикалық құзырет кәсіби ойлаудың жетілгендігін көрсетеді, себебі ол эмпирикалық фактілерді теориялық түсіндірумен байланыстырады. Мысалы, далалық практикада бір өсімдік нысанының өсу қарқыны төмендеген жағдайда аналитикалық деңгейі жоғары білім алушы бірнеше ықтимал факторды қарастырады: ылғал жетіспеушілігі, топырақ құрамының өзгеруі, ауру белгілері немесе жарық режимінің бұзылуы. Ол осы факторларды салыстырып, қолда бар деректер негізінде ең ықтимал түсіндіруді ұсынады. Демек, аналитикалық компонент деректерден мағына тудыру қабілетімен сипатталады. Бұл компонент әсіресе зерттеушілік әрекетпен тығыз байланысты. Кез келген кәсіби практикада мәліметтер жинаудың өзінен гөрі, оларды дұрыс түсіндіру әлдеқайда маңызды. Сондықтан аналитикалық деңгей білім алушының кәсіби дербестігінің және ғылыми пайымдау қабілетінің негізгі өлшемдерінің бірі болып саналады.
Кәсіби құзыреттіліктің тұлғалық-бағалау қырын қамтиды. Бұл деңгейде білім алушы өз әрекетін сыни тұрғыдан бағалай алуымен, қателіктерін анықтап, түзету жолдарын ұсынуымен, өз тәжірибесінен қорытынды шығара білуімен сипатталады. Рефлексия кәсіби дамудың ішкі механизмі ретінде қызмет етеді, өйткені ол білім алушыны сыртқы әрекетті орындаушыдан саналы талдаушы және өз даму траекториясын басқара алатын субъект деңгейіне көтереді. Табиғи ортадағы практикада рефлексивтік компонент, мысалы, бақылау нәтижелері күткен болжаммен сәйкес келмеген жағдайда айқын байқалады. Мұндай кезде білім алушы деректерді жоққа шығармай, өз әдістемесін, бақылау сапасын, қолданылған құралдардың дұрыстығын немесе бастапқы гипотезасының негізділігін қайта қарайды. Осылайша, рефлексия кәсіби қателіктердің алдын алып, ғылыми адалдықты қалыптастырады.
Әдіснамалық тұрғыдан бұл төрт компонент бір-бірінен оқшау емес, өзара тығыз байланыста әрекет етеді. Когнитивтік негіз операциялық әрекетті бағыттайды; операциялық әрекет аналитикалық өңдеуге қажетті деректер береді; аналитикалық қорытындылар рефлексивтік бағалауға негіз болады; ал рефлексия өз кезегінде танымдық және практикалық әрекетті жетілдіруге ықпал етеді. Сондықтан кәсіби құзыреттерді бағалау кезінде осы компоненттердің барлығын кешенді қарастыру қажет.
Кәсіби құзыреттерді құрылымдық деңгейлер арқылы бағалау білім беру процесін даралауға да мүмкіндік береді. Мысалы, кейбір білім алушыларда когнитивтік дайындық жоғары болғанымен, операциялық әрекеттерді орындауда қиындықтар болуы мүмкін. Басқаларында керісінше, практикалық дағдылар жақсы дамығанымен, аналитикалық интерпретация әлсіз болуы ықтимал. Осындай айырмашылықтарды анықтау арқылы оқытушы нақты әдістемелік қолдау бағыттарын белгілей алады. Сонымен бірге, бұл компоненттік модель кәсіби даярлықты сандық және сапалық көрсеткіштер арқылы бағалауға қолайлы. Әр деңгей бойынша критерийлер мен дескрипторлар әзірлеп, білім алушының кәсіби дамуын кезең-кезеңімен бақылауға болады. Мәселен, когнитивтік деңгейде ұғымдарды тану мен түсіну; операциялық деңгейде өлшеу мен тіркеу дәлдігі; аналитикалық деңгейде деректерді түсіндіру сапасы; рефлексивтік деңгейде өзін-өзі бағалау мен түзету қабілеті бағаланады. Бұл тәсіл құзыреттілікті формалды ұғымнан нақты диагностикалық категорияға айналдырады.
Кесте 8. Кәсіби құзыреттерді қорытынды бағалаудың құрылымы
| Құзырет компоненті | Ғылыми мазмұны | Бағалау объектісі |
|---|---|---|
| Когнитивтік | Теориялық білімді меңгеру деңгейі | Ұғымдарды дұрыс қолдану |
| Операциялық | Практикалық әрекеттерді орындау | Өлшеу, бақылау, тіркеу |
| Аналитикалық | Деректерді өңдеу және түсіндіру | Кесте, формула, қорытынды |
| Рефлексивтік | Өз әрекетін бағалау | Қателерді талдау, ұсыныс |
Бұл құрылым кәсіби даярлықты жүйелі түрде бағалауға мүмкіндік береді және әрбір компонент нақты өлшенетін көрсеткіштермен байланыстырылады.
ҚКБ-ның ғылыми негізділігі бағалау нәтижелерінің өлшенгіштігімен анықталады. Осы мақсатта әрбір құзыретке салмақ коэффициенттері мен индикаторлар тағайындалады. Жалпы кәсіби құзыреттілік деңгейін интегралды көрсеткіш арқылы есептеуге болады.
Интегралды құзыреттілік индексі (ИКИ):
Ki – i-құзырет бойынша алынған балл (0–1 аралығы);
Wi – i-құзыреттің салмақ коэффициенті;
n – бағаланатын құзыреттер саны.
Бұл формула қорытынды бағалауда субъективтілікті төмендетіп, білім алушылардың кәсіби дайындық деңгейін салыстырмалы түрде талдауға мүмкіндік береді.
Рефлексия – білім алушының өз әрекетін, қолданған әдістерін және алынған нәтижелерін саналы түрде талдау қабілеті. Қорытынды-критериалды бағалау жүйесінде рефлексия тек қосымша элемент емес, керісінше кәсіби ойлаудың қалыптасуын көрсететін негізгі индикаторлардың бірі болып табылады.
Табиғи ортада орындалған практикалық жұмыстардан кейін рефлексия білім алушыға:
Кесте 9. Рефлексия деңгейлерінің бағалау сипаттамасы
| Деңгей | Сипаттама | Бағалау белгісі |
|---|---|---|
| Репродуктивтік | Әрекетті жай сипаттау | Талдау жоқ |
| Аналитикалық | Себеп–салдарды анықтау | Логикалық байланыс |
| Сындарлы | Жетілдіру ұсыныстары | Ғылыми негіз |
| Метарефлексивтік | Өз стратегиясын қайта құру | Кәсіби дербестік |
Рефлексия нәтижелері сапалық сипатта болғанымен, оларды критерийлер арқылы деңгейлеп бағалау мүмкіндігі бар.
Студент портфолиосы – білім алушының кәсіби қалыптасуын кешенді түрде сипаттайтын, оқу процесінің нәтижелерін жүйелі жинақтайтын және бағалаудың жинақтаушы (суммативті) формасы болып табылады. Ол дәстүрлі бағалау түрлерінен (тест, емтихан, бақылау жұмыстары) ерекшеленіп, білім алушының ұзақ мерзімді даму динамикасын, кәсіби әрекеттегі ілгерілеуін және нақты нәтижелерін көрсететін интегративті бағалау құралы ретінде қарастырылады. Сондықтан портфолио тек белгілі бір тапсырмалардың немесе жұмыстардың жиынтығы емес, білім алушының кәсіби өсу траекториясын бейнелейтін аналитикалық және рефлексивтік жүйе болып табылады.
Әдіснамалық тұрғыдан портфолио білім алушының оқу-танымдық және кәсіби әрекетінің барлық маңызды компоненттерін қамтиды. Оның құрамына әдетте далалық зерттеу нәтижелері, бақылау күнделіктері, морфологиялық сипаттамалар, биометриялық өлшеу кестелері, фотоматериалдар, ғылыми есептер, жобалық жұмыстар, презентациялар және рефлексивтік жазбалар енгізіледі. Мұндай көпқырлы құрылым портфолионы тек нәтижелерді жинақтау құралы ғана емес, сонымен қатар білім алушының кәсіби әрекетінің толық бейнесін қалыптастыратын жүйе ретінде сипаттайды.
Портфолионың басты ерекшеліктерінің бірі – оның динамикалық сипаты. Яғни, ол белгілі бір уақыт аралығында білім алушының кәсіби дамуын кезең-кезеңімен көрсетеді. Бұл жерде тек соңғы нәтиже емес, сол нәтижеге жету процесі де маңызды. Мысалы, алғашқы кезеңдегі бақылау жазбалары мен кейінгі кезеңдегі жетілдірілген талдауларды салыстыру арқылы білім алушының аналитикалық ойлауының қалай дамығанын анықтауға болады. Осылайша портфолио кәсіби дамудың эволюциясын көрсететін құралға айналады.
Ғылыми-педагогикалық тұрғыдан портфолионың маңызды функцияларының бірі – диагностикалық қызмет. Ол арқылы білім алушының қандай құзыреттері жоғары деңгейде қалыптасқанын, ал қай компоненттері (когнитивтік, операциялық, аналитикалық немесе рефлексивтік) қосымша дамытуды қажет ететінін анықтауға болады. Мысалы, егер портфолиодағы деректер нақты және жүйелі болғанымен, олардың ғылыми интерпретациясы әлсіз болса, бұл аналитикалық компоненттің жеткіліксіз дамығанын көрсетеді. Ал егер керісінше, талдау жақсы болғанымен, бастапқы деректер толық емес болса, операциялық деңгейге назар аудару қажет.
Портфолионың тағы бір маңызды аспектісі – оның рефлексивтік сипаты. Білім алушы портфолиоға тек дайын нәтижелерді ғана емес, сонымен қатар өз тәжірибесіне қатысты ой-толғаныстарын, кездескен қиындықтарды, қабылданған шешімдерді және болашаққа арналған жоспарларын енгізеді. Бұл рефлексивтік жазбалар кәсіби өзін-өзі тануға, өз әрекетін сыни тұрғыдан бағалауға және кәсіби дамуды саналы түрде басқаруға мүмкіндік береді. Осы тұрғыда портфолио білім алушыны пассивті орындаушыдан белсенді зерттеуші және өз дамуының субъектісіне айналдырады.
Портфолио сонымен қатар бағалаудың баламалы және объективті формасы ретінде маңызды рөл атқарады. Дәстүрлі бағалау әдістері көбіне білімнің белгілі бір сәттегі деңгейін ғана көрсетсе, портфолио білім алушының ұзақ мерзімді жетістіктерін, тұрақты прогресін және нақты әрекет нәтижелерін бағалауға мүмкіндік береді. Бұл бағалаудың әділдігін арттырып, білім алушының шынайы кәсіби деңгейін көрсетуге жағдай жасайды.
Құрылымдық тұрғыдан портфолио бірнеше негізгі бөлімдерден тұруы мүмкін:
Мұндай құрылым портфолионы жүйелі, логикалық және ғылыми тұрғыдан негізделген құжатқа айналдырады. Сонымен қатар, портфолио цифрлық форматта (e-portfolio) жүргізілген жағдайда оның мүмкіндіктері айтарлықтай кеңейеді. Цифрлық портфолиоға мультимедиалық материалдар (бейне, аудио, интерактивті элементтер), гиперсілтемелер және онлайн ресурстар енгізуге болады. Бұл білім алушының цифрлық құзыреттерін дамытуға, сондай-ақ оның жұмысын кең аудиторияға ұсынуға мүмкіндік береді.
Қорытындылай келе, студент портфолиосы – кәсіби даярлықты бағалаудың кешенді, динамикалық және рефлексивтік құралы. Ол білім алушының кәсіби даму траекториясын, жетістіктерін және тәжірибелік нәтижелерін жүйелі түрде көрсетіп қана қоймай, оның аналитикалық ойлауын, өзін-өзі бағалау қабілетін және зерттеушілік дағдыларын дамытуға ықпал етеді. Осылайша портфолио қазіргі білім беру жүйесінде тек бағалау құралы емес, кәсіби қалыптасудың маңызды механизмі ретінде қарастырылады. Ғылыми тұрғыдан портфолио құрылымы дәлелділік, жүйелілік және динамикалық даму қағидаларына негізделуі тиіс.
Кесте 10. Қорытынды портфолионың құрылымдық элементтері
| Бөлім | Мазмұны | Бағалау функциясы |
|---|---|---|
| Далалық күнделік | Бақылау жазбалары | Үдерісті бағалау |
| Морфологиялық сипаттама | Ғылыми дәлдік | Диагностика |
| Биометриялық кестелер | Сандық деректер | Аналитика |
| Фотоматериалдар | Визуалды дәлел | Объективтілік |
| Рефлексивтік есеп | Өзіндік талдау | Кәсіби сана |
Портфолионы бағалау үдерісі – көпкритерийлі, кезеңдік және интегративті сипатқа ие күрделі әдіснамалық процедура болып табылады. Бұл үдерісте әрбір бөлім дербес талданып, нақты көрсеткіштер мен дескрипторлар негізінде бағаланады, ал кейін олардың нәтижелері біріктіріліп, жалпы интегралды қорытынды балл қалыптастырылады. Мұндай тәсіл бағалаудың объективтілігін, айқындығын және ғылыми негізділігін қамтамасыз етеді.
Әдістемелік тұрғыдан портфолионы бағалау бірнеше деңгейден тұрады. Бірінші кезеңде портфолионың құрылымдық толықтығы тексеріледі, яғни оның барлық қажетті бөлімдерінің (теориялық материалдар, практикалық жұмыстар, зерттеу нәтижелері, рефлексивтік жазбалар және қосымша материалдар) қамтылуы анықталады. Бұл кезеңде бағалау формалды сипатта болғанымен, ол кейінгі сапалық талдаудың негізін қалайды.
Екінші кезеңде әр бөлім мазмұндық және сапалық критерийлер бойынша бағаланады. Мысалы, далалық зерттеу нәтижелері бөлімінде деректердің дәлдігі, толықтығы, жүйелілігі және әдістемелік талаптарға сәйкестігі ескеріледі. Морфологиялық сипаттамаларда объективтілік, терминологиялық нақтылық және сипаттаманың ғылыми деңгейі бағаланады. Биометриялық деректерде өлшеу дәлдігі, есептеулердің дұрыстығы және нәтижелердің интерпретациясы қарастырылады. Ал рефлексивтік бөлімде білім алушының өз әрекетін сыни тұрғыдан талдау қабілеті, кәсіби өсуін түсіну деңгейі және болашаққа бағдар жасай алу дағдылары бағаланады.
Үшінші кезеңде әрбір критерий бойынша алынған баллдар белгілі бір салмақтық коэффициенттер арқылы біріктіріліп, интегралды қорытынды көрсеткіш есептеледі. Бұл жерде әр компоненттің маңыздылығы ескеріледі: мысалы, аналитикалық және рефлексивтік компоненттерге жоғары салмақ берілуі мүмкін, өйткені олар кәсіби ойлаудың жоғары деңгейін көрсетеді. Интегралды бағалау формуласы портфолионың барлық қырларын қамтып, білім алушының кәсіби даярлығының кешенді деңгейін сипаттайды.
Осындай көпдеңгейлі бағалау жүйесі білім алушының тек соңғы нәтижесін ғана емес, оның даму динамикасын, әрекет сапасын және кәсіби құзыреттерінің қалыптасу деңгейін толық ашуға мүмкіндік береді. Бұл тұрғыда портфолио бағалау – диагностикалық, дамытушы және ынталандырушы функцияларды қатар атқарады.
Қорытынды-критериалды бағалау жүйесінің негізгі артықшылығы – оның тұлғаға бағытталған және дәлелге негізделген сипаты. Бұл жүйеде білім алушы енді пассивті бағалау объектісі емес, өз нәтижелерін дәлелдер арқылы көрсете алатын белсенді кәсіби субъект ретінде қарастырылады. Яғни, бағалау сыртқы бақылау ғана емес, білім алушының өзін-өзі көрсету және кәсіби деңгейін негіздеу құралына айналады.
Сонымен қатар, бұл жүйе білім алушының жауапкершілігін арттырады. Себебі портфолио әрбір нәтижені дәлелмен (деректер, кестелер, фотоматериалдар, есептер) негіздеуді талап етеді. Мұндай талаптар ғылыми адалдықты, дәлдікке ұмтылуды және кәсіби стандарттарды сақтауды қалыптастырады. Нәтижесінде білім алушы тек тапсырманы орындаушы емес, ғылыми негізделген шешім қабылдай алатын тұлға ретінде дамиды.
Қорытынды-критериалды бағалаудың тағы бір маңызды қыры – оның еңбек нарығы талаптарымен тығыз байланысы. Қазіргі кәсіби ортада маманнан тек теориялық білім ғана емес, нақты нәтижелерді көрсету, деректермен жұмыс істеу, талдау жасау және өз шешімдерін негіздеу қабілеті талап етіледі. Портфолио осы талаптарға толық жауап береді, өйткені ол білім алушының нақты әрекет нәтижелерін, кәсіби дағдыларын және құзыреттерін кешенді түрде көрсетеді.
Осылайша, портфолиоға негізделген қорытынды-критериалды бағалау жүйесі білім беру процесін сапалы жаңа деңгейге көтереді. Ол бағалауды тек нәтиже тіркеу құралы емес, кәсіби дамуды басқару механизміне айналдырады. Бұл жүйе арқылы білім алушы өз мүмкіндіктерін толық ашып, кәсіби әрекетке дайын, жауапты және бәсекеге қабілетті маман ретінде қалыптасады.
Кәсіби құзыреттерді нақты критерийлер арқылы анықтау, рефлексияны жүйелі түрде енгізу және портфолио негізінде бағалау білім алушының ғылыми ойлауын, дербес шешім қабылдау қабілетін және кәсіби жауапкершілігін қалыптастырады. Осылайша, қорытынды-критериалды бағалау білім беру үдерісінің соңғы кезеңі емес, керісінше кәсіби дамудың жаңа сатысына өтуді қамтамасыз ететін әдіснамалық құрал ретінде қарастырылады.
Осы бөлімдегі күрделі формулалар мен бағалау құрылымын түсіну үшін төмендегі калькуляторды көріп, содан кейін тапсырмаларға өтіңіз.
2.3 Білімді бекіту тапсырмалары