Глоссарий

Негізгі ғылыми терминдер мен ұғымдардың қысқаша сөздігі

А

  • Абиотикалық факторлар – тірі ағзаларға әсер ететін бейорганикалық орта факторлары (жарық, температура, ылғал).
  • Аналитикалық құзырет – деректерді талдау, салыстыру және ғылыми қорытынды жасау қабілеті.
  • Анатомиялық сипаттама – ұлпа мен жасушалардың ішкі құрылымын сипаттау.
  • Аутэкология – жеке ағзаның қоршаған ортамен байланысын зерттейтін бөлім.

Ә

  • Әдіснама – ғылыми зерттеудің қағидалары мен әдістерінің жүйесі.
  • Әрекеттік тәсіл – білімді әрекет арқылы меңгеруге бағытталған педагогикалық әдіс.

Б

  • Бақылау – нысанды жүйелі түрде зерттеу әдісі.
  • Бақылау күнделігі – далалық деректерді тіркеуге арналған жазба құралы.
  • Биогеоценоз – тірі және өлі компоненттерден тұратын табиғи жүйе.
  • Биология – тірі ағзаларды зерттейтін ғылым.
  • Биометрия – сандық өлшеулер арқылы биологиялық көрсеткіштерді зерттеу.
  • Биоәртүрлілік – тірі ағзалардың түрлік және генетикалық алуан түрлілігі.
  • Биосфера – тіршілік таралған Жер қабаты.
  • Биотикалық факторлар – тірі ағзалардың бір-біріне әсері.
  • Биологиялық нысан – зерттеуге алынған тірі организм немесе жүйе.

В, Г, Д, Е

  • Вегетация – өсімдіктің өсу және даму кезеңі.
  • Гербарий – кептірілген өсімдіктер коллекциясы.
  • Далалық зерттеу – табиғи ортада жүргізілетін ғылыми зерттеу.
  • Дерек – зерттеу барысында алынған ақпарат.
  • Диагностикалық белгі – нысанды анықтауға көмектесетін сипаттама.
  • Еріктілік (вариабельділік) – ағзалардың өзгергіштік қасиеті.

Ж, З, И

  • Жасуша – тіршіліктің құрылымдық бірлігі.
  • Жүйелілік – зерттеудің логикалық ұйымдасу принципі.
  • Зерттеу – жаңа білім алуға бағытталған ғылыми әрекет.
  • Зерттеу әдісі – ғылыми ақпарат алу тәсілі.
  • Интерпретация – деректерді ғылыми тұрғыдан түсіндіру.

К, Қ

  • Карта (фитоценоздық) – өсімдік қауымдастығының таралуын көрсететін карта.
  • Когнитивтік құзырет – білімді түсіну және қолдану қабілеті.
  • Критерий – бағалау өлшемі.
  • Қауымдастық (ценоз) – бірге тіршілік ететін ағзалар жиынтығы.
  • Құзырет – білім, білік және дағдыны қолдану қабілеті.
  • Құрылым – нысанның ұйымдасу деңгейі.

Л, М, Н, О

  • Лупа – үлкейтіп көрсететін құрал.
  • Макродеңгей – көзге көрінетін құрылым деңгейі.
  • Методика – оқыту және зерттеу тәсілдерінің жиынтығы.
  • Микродеңгей – микроскопиялық құрылым деңгейі.
  • Микроскопия – микроскоп арқылы зерттеу әдісі.
  • Модельдеу – нысанды үлгі арқылы зерттеу.
  • Морфология – ағзаның сыртқы құрылысын зерттейтін ғылым.
  • Морфологиялық кесте – құрылымдық белгілерді жүйелеу құралы.
  • Нәтиже – зерттеу қорытындысы.
  • Объект – зерттелетін нысан.
  • Операциялық құзырет – практикалық әрекет жасау қабілеті.

П, Р, С, Т

  • Парадигма – ғылыми көзқарастар жүйесі.
  • Портфолио – білімгер жетістіктерінің жинағы.
  • Практика – тәжірибелік оқу формасы.
  • Препарат – микроскопиялық зерттеу үлгісі.
  • Рефлексия – өз әрекетін талдау процесі.
  • Рефлексивтік құзырет – өзін-өзі бағалау қабілеті.
  • Салыстыру – нысандар арасындағы айырмашылықты анықтау.
  • Сипаттама – нысан белгілерін жазу.
  • Статистика – деректерді өңдеу әдістері.
  • Таксономия – ағзаларды жіктеу ғылымы.
  • Температура – жылу көрсеткіші.
  • Талдау – деректерді бөлшектеп зерттеу.

Ф, Ц, Ш, Э

  • Фенология – маусымдық өзгерістерді зерттеу.
  • Фенологиялық диаграмма – даму кезеңдерін көрсету құралы.
  • Фитоценоз – өсімдік қауымдастығы.
  • Фитоценоз картасы – өсімдіктердің таралу картасы.
  • Хлорофилл – фотосинтез пигменті.
  • Ценоз – ағзалар қауымдастығы.
  • Шкалалау – өлшем жүйесін қолдану.
  • Экожүйе – тірі және өлі компоненттердің бірлігі.
  • Экология – ағзалардың ортамен байланысын зерттеу.
  • Экожүйелік ойлау – жүйелік қабылдау қабілеті.
  • Эксперимент – бақылаулы зерттеу әдісі.